የውጥረቱ መነሻ፡ ከሞቃዲሾ እስከ አቡ ዳቢ

በቅርቡ የሶማሊያ መንግስት ከተባበሩት አረብ ኤምሬትስ (UAE) ጋር የነበሩትን አንዳንድ ቁልፍ የጸጥታና የልማት ስምምነቶች በይፋ መሰረዙ ይታወሳል። ይህ ውሳኔ በሁለቱ ሀገራት መካከል ለዓመታት የቆየውን ስትራቴጂካዊ ወዳጅነት ጥያቄ ውስጥ የከተተ ሲሆን፣ በአቡ ዳቢ በኩል ደግሞ ከፍተኛ ቅሬታን ፈጥሯል። የሶማሊያ መንግስት ለዚህ እርምጃው እንደ ምክንያት የሚያቀርበው የሀገሪቱን ሉዓላዊነት የመጠበቅ አስፈላጊነትን ቢሆንም፣ ታዛቢዎች ግን ጉዳዩ ከቀጣናው የባህር በር ፍላጎት እና ከጂኦ-ፖለቲካዊ ሽኩቻ ጋር የተያያዘ መሆኑን ይናገራሉ።

ፕሬዝዳንት ሀሰን ሼክ መሀሙድ ወደ አዲስ አበባ የሚያቀኑት፣ ይህንን የተበላሸ ግንኙነት ለመጠገን የሚያስችል የሶስተኛ ወገን ድጋፍ በመፈለግ እንደሆነ ይገመታል። ኢትዮጵያ ደግሞ ከተባበሩት አረብ ኤምሬትስ ጋር ያላት የጠበቀ ኢኮኖሚያዊ እና ወታደራዊ ትብብር፣ ይህንን ውጥረት ለማርገብ ተመራጭ ድልድይ ያደርጋታል።

የኢትዮጵያ ስትራቴጂካዊ ብልጫ

ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ ባለፉት ጥቂት ዓመታት ከባህረ ሰላጤው ሀገራት፣ በተለይም ከተባበሩት አረብ ኤምሬትስ ጋር የገነቡት ወዳጅነት ለኢትዮጵያ ትልቅ ዲፕሎማሲያዊ ካፒታል ሆኖላታል። አዲስ አበባ አሁን ላይ በሶማሊያ እና በአቡ ዳቢ መካከል እርቅ ማውረድ ከቻለች፣ በምስራቅ አፍሪካ ያላትን የፖለቲካ የበላይነት ይበልጥ ታረጋግጣለች።

ይህ ድርድር ለኢትዮጵያ ሁለት ትላልቅ ጥቅሞችን ይይዛል። አንደኛው፣ በጎረቤት ሶማሊያ ውስጥ ሰላም እንዲሰፍን በማድረግ የቀጣናውን ደህንነት ማረጋገጥ ሲሆን፤ ሁለተኛው ደግሞ ከተባበሩት አረብ ኤምሬትስ የሚገኘውን ኢንቨስትመንት እና የልማት ድጋፍ አጠናክሮ ለማስቀጠል ምቹ ሁኔታን ይፈጥራል። በተጨማሪም፣ በየካቲት ወር መጀመሪያ ላይ ለሚካሄደው 37ኛው የአፍሪካ ህብረት የመሪዎች ጉባኤ ዋዜማ፣ ኢትዮጵያ "የአፍሪካ ችግሮች በአፍሪካውያን መፍትሄ ያገኛሉ" የሚለውን መርህ በተግባር ለማሳየት ትልቅ ዕድል ይሆንላታል።

የአየር ኃይል በዓል እንደ ዲፕሎማሲያዊ ሽፋን

ምንም እንኳን የፕሬዝዳንቱ ጉብኝት ይፋዊ ምክንያት የኢትዮጵያ አየር ኃይል 90ኛ ዓመት ክብረ በዓል ቢሆንም፣ የአቪዬሽን ማሳያዎቹ እና የጦር መሳሪያ ትርኢቶቹ ከጀርባ ለሚካሄደው ከባድ ንግግር እንደ ማሟሟቂያ ያገለግላሉ። በቢሾፍቱ የአየር ኃይል ግቢ ውስጥ በሚደረጉት የጎንዮሽ ውይይቶች፣ ፕሬዝዳንት ሀሰን ሼክ ስለ ሶማሊያ የጸጥታ ሁኔታ፣ ስለ አልሸባብ ዘመቻ እና በተባበሩት አረብ ኤምሬትስ በኩል ስለሚጠበቁ ድጋፎች ከኢትዮጵያ መሪዎች ጋር በጥልቀት እንደሚመክሩ ይጠበቃል።

በተለይም ሶማሊያ በአሁኑ ወቅት የውጭ ድጋፍ በከፍተኛ ሁኔታ በሚያስፈልጋት ወቅት፣ ከአቡ ዳቢ ጋር የነበራትን ጸብ ማርገብ የህልውና ጉዳይ ሆኖባታል። ኢትዮጵያም ይህንን ክፍተት ተጠቅማ የራሷን የባህር በር ፍላጎት እና የቀጣናዊ ትብብር አጀንዳዎችን ወደ ጠረጴዛው እንደምታመጣ የአንድምታ ትንታኔዎች ያሳያሉ።

የወደፊት ዕጣ ፈንታ እና ስጋቶች

ሆኖም ግን፣ ይህ የዲፕሎማሲ ጉዞ ያለ ስጋት አይደለም። የሶማሊላንድ ጉዳይ እና የኢትዮጵያ የባህር በር የመግባቢያ ስምምነት (MoU) በሶማሊያ እና በኢትዮጵያ መካከል የፈጠረው ጥላቻ ሙሉ በሙሉ አለመቀረፉ ድርድሩን ውስብስብ ሊያደርገው ይችላል። ፕሬዝዳንት ሀሰን ሼክ ወደ አዲስ አበባ መምጣታቸው ብቻውን ግንኙነቱ ወደ ቀድሞው ይዘቱ መመለሱን ባያሳይም፣ ቢያንስ ለውይይት ዝግጁ መሆናቸውን ይጠቁማል።

በአጠቃላይ፣ የፕሬዝዳንት ሀሰን ሼክ መሀሙድ የአዲስ አበባ ጉብኝት ውጤት በአፍሪካ ቀንድ ያለውን የኃይል ሚዛን የሚቀይር ይሆናል። ኢትዮጵያ ከተባበሩት አረብ ኤምሬትስ ጋር ያላትን ጥብቅ ግንኙነት ተጠቅማ ሶማሊያን ወደ ሰላም መንገድ መመለስ ከቻለች፣ ይህ ሂደት ለቀጣናው አዲስ የትብብር ምዕራፍ ሊከፍት ይችላል። ካልሆነ ግን፣ በአቡ ዳቢ፣ በሞቃዲሾ እና በአዲስ አበባ መካከል ያለው ሶስት ማዕዘን ግንኙነት ይበልጥ እየሻከረ ሊሄድ እንደሚችል ይገመታል።

መላው የምስራቅ አፍሪካ እና የባህረ ሰላጤው ሀገራት የዚህን ጉብኝት ውጤት በትኩረት እየተከታተሉ ይገኛሉ። የአየር ኃይሉ የ90ኛ ዓመት በዓል ሲጠናቀቅ፣ ምናልባትም አዲስ የሰላም ስምምነት ወይም የዲፕሎማሲያዊ ግንኙነት መታደስ ዜና አብሮ ሊሰማ ይችላል።